Wat is CC? Creative Commons-licentie – afbeeldingen veilig gebruiken!

Wie op internet naar gratis rechtenvrije afbeeldingen zoekt, stuit op termen als CC BY, CC SA, CC BY NC met de bijhorende icoontjes Creative Commons. Wie gratis rechtenvrije afbeeldingen rechtmatig wil gebruiken, moet op de hoogte zijn wat de verschillende Creative Commons-licenties inhouden. Wanneer u niet aan alle voorwaarden van de CC-licentie voldoet, zult u rekening moeten houden met hoge aanmaningskosten. Zeker als u de gratis afbeeldingen uit onze lijst met 27 beste gratis fotosites ooit wilt gebruiken, moet u weten hoe CC werkt.

We zullen deze vragen voor u beantwoorden!
  • Wat houdt CC in?
  • Wat hebben deze symbolen te betekenen?
  • Welke soorten Creative Commons-licenties zijn er?

U kunt hier lezen wat CC (Creative Commons) inhoudt en tevens zullen we een overzicht geven van de verschillende CC-licenties.

Wat houdt CC in?

De letterts CC vormen de afkorting voor Creative Commons, een non-profit organisatie. Creative Commons heeft verschillende licentieovereenkomsten uitgewerkt voor auteurs zoals fotografen en kunstenaars die hun werk of creatieve inhoud vrij toegankelijk willen maken voor het publiek of ” in het publieke domein”. Een auteur van een werk in het publieke domein verstrekt anderen een aantal gebruiksrechten, zoals bijvoorbeeld het recht om zijn of haar werk te kopiëren, te verspreiden en te bewerken.

De licentieovereenkomsten die door Creative Commons zijn ontwikkeld, stellen de juridische voorwaarden vast die precies voorschrijven hoe creatieve content mag worden gedistribueerd en gebruikt. Deze Creative Commons-overeenkomsten die zijn opgesteld worden dikwijls CC-licenties genoemd (waarbij Creative Commons geen partij is bij het contract met auteurs of rechthebbenden, noch een gebruiker of uitgever van de content).

De CC-licentieovereenkomsten zijn een belangrijke ondersteunende factor voor alle auteurs. Elke ontwerper kan toegang krijgen tot en gebruik maken van zes verschillende standaard licentieovereenkomsten van Creative Commons. Hiermee kan de auteur aan elke toekomstige gebruiker duidelijk aangeven hoe zijn creatieve content al dan niet gebruikt mag worden.

back to menu ↑

De voordelen van de Creative Commons-licenties

Veel fotografen en kunstenaars willen hun werk graag kosteloos aan derden ter beschikking stellen. Maar alle werken zijn door het auteursrecht beschermd en de distributie ervan is dan ook niet eenvoudig. Hiervoor zijn wettelijk vastgelegde licentieovereenkomsten en -voorwaarden nodig. En er zijn maar heel weinig creatieve personen die zo bekend zijn met het auteursrecht dat ze zelf juridisch deugdelijke licentieovereenkomsten zullen kunnen opstellen. Bovendien kost professioneel advies van een advocaat geld dat niet altijd voorhanden is.

Met de licenties en licentieovereenkomsten die Creative Commons heeft opgesteld, kunnen auteurs, fotografen en kunstenaars hun kunstwerken en creatieve content op een rechtszekere manier in licentie geven en op een welomschreven manier definiëren hoe hun creaties al dan niet in het publieke domein gebruikt mogen worden.

Nog een voordeel van CC-licenties is dat de houder van het auteursrecht en bijkomende rechten de gebruiker meer mogelijkheden kan bieden voor gebruik in het publieke domein dan waarin de auteurswet reeds voorziet. Welk verder gebruik is toegestaan is uiteraard afhankelijk van welke CC-licentieovereenkomst wordt gebruikt.

back to menu ↑

Welke soorten Creative Commons-licentie zijn er?

Er zijn door Creative Commons maar liefst zes soorten CC-licenties ontwikkeld. Hieronder leest u hoe ze in detail van elkaar verschillen. We hebben de belangrijkste aspecten voor u op een rijtje gezet:

back to menu ↑

 CC BY 4.0 “Attributie”

De CC BY-licentie geeft u het recht om afbeeldingen (werken) te bewerken, te verbeteren, te distribueren, er op voort te bouwen en zelfs commercieel te gebruiken als u aan de volgende voorwaarden voldoet: attributie is vereist. „De verbruiker dient de maker van het werk te vermelden, een link naar de licentie te plaatsen en aan te geven of het werk veranderd is.“



back to menu ↑

CC BY-ND 4.0  “Attributie – Geen bewerking”

De CC BY-ND-licentie geeft recht op reproductie, distributie en commercieel gebruik van afbeeldingen (werken) als u aan de volgende voorwaarden voldoet: attributie is vereist en de afbeeldingen mogen niet worden bewerkt. „De verbruiker dient de maker van het werk te vermelden, een link naar de licentie te plaatsen en aan te geven of het werk veranderd is. U mag het veranderde materiaal niet verspreiden als u het werk hebt geremixt, veranderd, of op het werk hebt voortgebouwd.”



back to menu ↑

CC BY–NC 4.0  “Attributie – Niet commercieel”

De CC BY-NC licentie geeft u het recht om onder de volgende voorwaarden afbeeldingen (werken) te reproduceren, distribueren, remixen, wijzigen en er op voort te bouwen: attributie is vereist en (BELANGRIJK!) de afbeeldingen mogen niet commercieel worden gebruikt! „U mag het werk niet gebruiken voor commerciële doeleinden“. 


back to menu ↑

CC BY–SA 4.0  “Attributie – Overdracht onder dezelfde voorwaarden”

De CC SA licentie geeft het recht om afbeeldingen (werken) te bewerken, verbeteren, verspreiden en commercieel te gebruiken onder de volgende voorwaarden: attributie en distributie onder dezelfde voorwaarden, m.a.w. een afbeelding mag uitsluitend met dezelfde licentie als het origineel worden gedistribueerd. „Als u het werk hebt geremixt, veranderd, of op het werk hebt voortgebouwd, moet u het veranderde materiaal verspreiden onder dezelfde licentie als het originele werk.“ 


back to menu ↑

CC BY-NC–SA 4.0  “Attributie – Niet commercieel – Overdracht onder dezelfde voorwaarden”

De CC BY-NC-SA licentie geeft u onder de volgende voorwaarden het recht afbeeldingen (werken) te reproduceren, distribueren, remixen, wijzigen en voort te bouwen: attributie, geen commercieel gebruik en overdracht onder dezelfde voorwaarden, m.a.w. een afbeelding mag uitsluitend met dezelfde licentie als het origineel worden gedistribueerd. „De verbruiker dient de maker van het werk te vermelden, een link naar de licentie te plaatsen en aan te geven of het werk veranderd is. U mag het werk niet gebruiken voor commerciële doeleinden. U mag het veranderde materiaal niet verspreiden als u het werk hebt geremixt, veranderd, of op het werk hebt voortgebouwd.“ 


back to menu ↑

CC BY-NC–ND 4.0  “Attributie – Niet commercieel – Geen bewerking”

De CC BY-NC-ND licentie geeft u het recht om afbeeldingen (werken) te reproduceren en te distribueren onder de volgende voorwaarden: attributie, geen commercieel gebruik en geen bewerking. De verbruiker dient de maker van het werk te vermelden, een link naar de licentie te plaatsen en aan te geven of het werk veranderd isU mag het werk niet gebruiken voor commerciële doeleinden. U mag het veranderde materiaal niet verspreiden als u het werk hebt geremixt, veranderd, of op het werk hebt voortgebouwd.


En tot slot moet er kort een speciale CC-markering worden toegevoegd:

back to menu ↑

CC0  (Publiek domein)

Met de speciale CC0-licentie heeft de kunstenaar/fotograaf zijn werk vrijgegeven in het publieke domein en verleent hij/zij aan anderen verstrekkende gebruiksrechten en doet hij/zij afstand van alle auteursrechten of gerelateerde rechten over de hele wereld, voor zover dit wettelijk is toegestaan. “U mag het werk zonder toestemming kopiëren, veranderen, verspreiden en uitvoeren, zelfs voor commerciële doeleinden.”


back to menu ↑

Het veilig gebruiken van beeldmateriaal met een Creative Common-licentie

Wij zullen u een voorbeeld geven van hoe u veilig afbeeldingen kunt gebruiken conform de Creative Common licenties.

back to menu ↑

Licentie: CC BY 4.0 – attributie

Creative Commons-licentie

Amos Struck, ©, www.amos.com, CC BY 4.0

De attributie van de auteur is verplicht voor deze licentie en dient de volgende informatie te bevatten:

  • Vermelding van de naam van de auteur (of pseudoniem)
  • Vermelding van de titel van het werk (indien bekend)
  • Vermelding van de URL met betrekking tot het werk van de auteur
  • Vermelding van de CC-licentie
  • Vermelding van het copyright

back to menu ↑

Creative Commons licenties hebben wel degelijk beperkingen

Met CC-licenties geven auteurs derden verstrekkende gebruiksrechten. Maar er zijn beperkingen die nauwgezet in acht moeten worden genomen. Deze beperkingen worden in gedetailleerd beschreven op de officiële website van Creative Commons.

Een voorbeeld: er worden geen garanties of waarborgen gegeven. Er wordt duidelijk aangegeven dat een CC-licentie niet alle rechten mag bevatten voor gebruik. Dit omvat rechten zoals het recht op privacy en gegevensbescherming die het gebruik van het werk aan banden leggen. Daarom adviseren wij u met klem ons artikel te lezen over hoe u rechtenvrije afbeeldingen kunt kopen en op de juiste manier gebruiken.

Voorbeeld
Stel dat u heeft een afbeelding met een CC BY licentie en daar staat een persoon op. Op basis van de CC BY-licentie kunt u deze afbeelding commercieel gebruiken.

Hierbij dient echter te worden opgemerkt dat er behalve het door de CC BY-licentie verleende gebruiksrecht ook een persoonlijk recht van de afgebeelde persoon bestaat (“portretrecht”). Dit recht moet worden gerespecteerd. Voor commercieel gebruik moet u de beeldbank vragen of er een modelrelease beschikbaar is voor de afgebeelde persoon (d.w.z. de schriftelijke toestemming van de gefotografeerde persoon voor het gebruik en de publicatie van zijn of haar foto door de fotograaf).

Indien er geen modelrelease beschikbaar is, mag u de afbeelding niet commercieel gebruiken.

Weliswaar voorziet de CC BY-licentie in dit voorbeeld in commercieel gebruik, maar dit is vanwege de bestaande persoonlijke rechten nog steeds niet mogelijk. Het voorbeeld illustreert dat CC-licenties niet zonder beperkingen zijn.


back to menu ↑

CC-licenties in vergelijking met de licenties van beeldbanken

De door Creative Commons ontworpen licenties zijn standaard en omschrijven hoe een gebruiker het werk wel en niet mag gebruiken (afbeelding/foto) en hoe het werk kosteloos door een auteur (fotograaf/kunstenaar) ter beschikking gesteld kan worden. De CC-licenties zijn identieke modules die onderling gecombineerd kunnen worden, al naar gelang het soort gebruik dat de auteur toestaat.

De licenties van de beeldbanken verschillen in die zin dat elke beeldbank haar eigen licentievoorwaarden heeft uitgewerkt. De beeldbanken onderscheiden grofweg drie licentievormen: 1. Rechtenvrije licentie, 2. Uitgebreide licentie en 3. Rights Managed licentie.

back to menu ↑

1. Rechtenvrije licentie

Afbeeldingen met een rechtenvrije licentie (RF) worden in het Nederlands ook wel licentievrije afbeeldingen genoemd. Deze licentie is een soort standaardlicentie waarmee een afbeelding onbeperkt, parallel en meervoudig in verschillende media mag worden gebruikt zonder dat er extra licenties nodig zijn – zoals in het verleden het geval was. Hierdoor zijn ze licentievrij of vrij van extra licenties. Met de rechtenvrije licentie kan de afbeelding ook worden toegepast in digitale en gedrukte media tot een bepaald aantal exemplaren. Echter niet voor artikelen die bestemd zijn voor de verkoop.

back to menu ↑

2. Uitgebreide licentie

Daar waar de rechtenvrije licentie zijn beperkingen heeft wanneer deze wordt gebruikt in digitale en gedrukte media, staat de uitgebreide licentie meestal een onbeperkt gebruik toe in digitale en gedrukte media en het gebruik van afbeeldingen op artikelen die bestemd zijn voor de verkoop.

back to menu ↑

3. Right Managed licentie

De Right Managed-licentie (RM) heeft meer weg van een individuele licentie, oftewel een individuele en meestal exclusieve licentie voor het gebruik van een foto of afbeelding voor een bepaalde toepassing, voor een bepaalde tijd, in een bepaald medium, in een bepaalde omgeving, enz.

back to menu ↑

Vergelijking van de licenties van beeldbanken en CC-licenties

Licentiekenmerken Licenties van beeldbanken CC-licenties
Aansprakelijkheid voor auteursrechtschending ja nee
Commercieel gebruik ja onveilig
Modelrelease ja onveilig
Bewijs van auteursrecht ja ja
Gratis licentie nee ja

back to menu ↑

Conclusie – Zijn CC (Creative Commons) afbeeldingen veilig te gebruiken?

Creative Commons licenties zijn uitermate nuttig voor alle ontwerpers, zoals fotografen en kunstenaars, die hun werk kosteloos, maar onder juridisch bindende voorwaarden, aan het publiek kunnen aanbieden zonder dat de auteursrechten worden geschonden. De eenvoudige labeling en toelichting van de verschillende CC-licenties geven gebruikers direct duidelijkheid en geven aan welk gebruik van de afbeelding (werk) al dan niet is toegestaan.

Wilt u gratis afbeeldingen gebruiken, zorg er dan voor dat u op de hoogte bent van de diverse CC-licenties en dat u de voorwaarden voor het gebruik ervan naleeft. Zo kunt u de afbeeldingen met CC-licenties veilig gebruiken.

Als ingewijde op het gebied van stockfoto's wil ik met mijn online magazine Stockfotos.nl u als koper van afbeeldingen graag inzicht geven in de wereld van beeldbanken en u helpen de beeldbank te vinden die bij u past.